Loddlenaut เกมดิจิทัล เพื่อการอนุรักษ์ทะเล

     ทุกวันนี้นอกจากปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทำให้อุณหภูมิสูงขึ้น พายุรุนแรงขึ้น น้ำทะเลสูงขึ้น และร้อนขึ้น และสิ่งมีชีวิตเสี่ยงสูญพันธุ์เพิ่มขึ้น ทุกคนยังต้องเผชิญกับปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมต่าง ๆ รอบตัว ทั้งปัญหาฝุ่น PM2.5 และมลพิษทางอากาศ ปัญหาขยะ และปัญหาน้ำเสียที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ซึ่งส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของเราทุกคน การจะลดปัญหาที่เกิดขึ้นเหล่านี้ได้ เราจำเป็นจะต้องลดกิจกรรมที่ก่อให้เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและหันกลับมาดูแลสิ่งแวดล้อมของเราเพิ่มขึ้น อีกทั้งปลูกฝังให้คนรุ่นใหม่รักและใส่ใจในสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น

     แล้วจะทำอย่างไรให้คนรุ่นใหม่เกิดความตระหนักและสนใจเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบตัว เกมดิจิทัลน่าจะเป็นสื่อรูปแบบหนึ่งที่อาจช่วยในเรื่องนี้ได้ เพราะคนรุ่นใหม่บางส่วนใช้เวลากับการเล่นเกมมากขึ้น เนื่องจากเกมดิจิทัลมีความน่าสนใจ สร้างความสนุกสนานและความท้าทายให้กับผู้เล่น (An et al., 2016; กฤดาภัทร สีหารี, 2561) นอกจากนี้ เกมดิจิทัลสามารถใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ที่ช่วยส่งเสริมทักษะและสมรรถนะด้านต่าง ๆ เช่น การคิดวิเคราะห์ การคิดอย่างสร้างสรรค์ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ การจัดสรรเวลา การใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม การรักษาข้อมูลของตนเอง (พรพิมล รอดเคราะห์, 2564) ที่ผ่านมานั้น ผู้ออกแบบเกมดิจิทัลมีจุดมุ่งหมายในการออกแบบเกมที่หลากหลาย บางเกมใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงกับเนื้อหาทางวิทยาศาสตร์ ตัวอย่างเช่น Angry Bird เป็นเกมยิงนกใส่หมูโดยใช้หนังสติ๊กซึ่งเชื่อมโยงกับเนื้อหาทางกลศาสตร์ (Rodrigues and Simeão Carvalho, 2010; Umrani et al., 2020) Planet Zoo เป็นเกมสร้างสวนสัตว์ซึ่งเชื่อมโยงกับเนื้อหาทางระบบนิเวศ ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต และธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ (ภัทรภณ อ่องจริต และคณะ, 2565)

     ในช่วง 2 - 3 ปีนี้ ผู้ออกแบบเกมดิจิทัลมีความพยายามในการสร้างเกมที่เกี่ยวข้องกับด้านสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เนื่องจากผู้ออกแบบเกมต้องการมีส่วนร่วมในการรับผิดชอบต่อสังคมด้วยการสร้างสรรค์เกมที่มีคุณภาพและเป็นประโยชน์ต่อสังคม โดยทำให้เกมดิจิทัลเป็นเสมือนสื่อกลางที่ช่วยสร้างความตระหนักให้ผู้เล่นรับรู้ถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ตัวอย่างเช่น Loddlenaut

     Loddlenaut เป็นเกมผจญภัยที่เล่นง่ายและเหมาะสำหรับผู้เล่นทุกเพศทุกวัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้เล่นที่สนใจเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม โดยเกมนี้มีเป้าหมายให้ผู้เล่นได้รับบทบาทเป็นผู้ดูแลดาว GUP-14 ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นสถานที่ของ GUPPI บริษัทขนาดใหญ่ที่ผลิตทุกอย่างตั้งแต่ขวดโซดาจนถึงจรวด ผู้เล่นต้องสำรวจพื้นที่และซากปรักหักพังของสิ่งก่อสร้างของบริษัทในโลกใต้ทะเล ต้องกำจัดมลภาวะที่ถูกทิ้งไว้ ต้องสร้างและพัฒนาอุปกรณ์ต่าง ๆ เพื่อเพิ่มความสามารถในการสำรวจพื้นที่ใหม่และการกำจัดมลภาวะได้มากขึ้น ต้องเพิ่มจำนวนของสัตว์ประหลาดที่อาศัยอยู่ในโลกใต้ทะเลที่มีชื่อว่า Loddle (ภาพ 1) และต้องทำให้โลกใต้ทะเลของดาวนี้กลายเป็นบ้านที่น่าอยู่ของ Loddle (Escobar, 2021)

ภาพ 1 Loddle สัตว์ประหลาดที่อยู่ในโลกใต้ทะเล

     ภายในเกมผู้เล่นจะพบกับโลกใต้ทะเลที่ประกอบด้วยไบโอม (Biome) ที่มีความหลากหลาย ซึ่งมีสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เช่น ปะการัง สาหร่าย ดอกไม้ทะเล ที่แตกต่างกัน และแต่ละไบโอมจะมีแหล่งที่อยู่อาศัยของ Loddle ซึ่งเป็นสัตว์ประหลาดที่มีรูปร่างคล้ายซาลาแมนเดอร์ขนาดเล็ก (Axolotl) ที่เสี่ยงใกล้สูญพันธุ์ (ภาพ 1) โดย Loddle ที่อาศัยอยู่ในแต่ละไบโอมอาจมีรูปร่างและสีที่แตกต่างกันขึ้นอยู่กับลักษณะของอาหารที่ Loddle กิน

     เมื่อผู้เล่นได้ลงไปเยือนโลกใต้ทะเลจะพบว่า โลกใต้ทะเลเต็มไปด้วยขยะ คราบน้ำมัน สารพิษ และไมโครพลาสติก ผู้เล่นจะได้เห็นผลกระทบต่าง ๆ ที่เกิดจากมลภาวะทางทะเล เช่น การปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในน้ำทะเลส่งผลต่อสภาพการมองเห็นที่ไม่ชัดของผู้เล่น (ภาพ 2) การปนเปื้อนของคราบน้ำมันและสารพิษบนปะการัง พื้นดิน และซากปรักหักพังต่าง ๆ ทำให้สิ่งมีชีวิตไม่สามารถเจริญเติบโตได้ (ภาพ 3) และเมื่อแหล่งที่อยู่อาศัยของ Loddle ประสบปัญหามลภาวะจึงทำให้ Loddle ไม่สามารถเจริญเติบโตและแพร่พันธุ์ในแหล่งที่อยู่อาศัยนี้ได้

ภาพ 2 การปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในโลกใต้ทะเล

ภาพ 3 การปนเปื้อนของสารพิษและคราบน้ำมันบนปะการังและพื้นดิน

     การทำให้โลกใต้ทะเลกลับมาสวยงามและปราศจากมลภาวะได้นั้น ผู้เล่นต้องทำความสะอาดคราบน้ำมันและสารพิษที่เกาะบนปะการัง พื้นดิน และซากปรักหักพังต่าง ๆ ด้วยอุปกรณ์ทำความสะอาด (ภาพ 3) ต้องเก็บไมโครพลาสติกที่ปนเปื้อนอยู่ในน้ำด้วยอุปกรณ์พิเศษ (ภาพ 2) ต้องเก็บขยะและนำขยะกลับมารีไซเคิลที่บ้านของผู้เล่น โดยขยะรีไซเคิลแต่ละประเภท ได้แก่ ขยะโลหะ ขยะแก้ว ขยะพลาสติก ขยะอินทรีย์ และขยะอิเล็กทรอนิกส์ จะถูกแปรรูปเป็นวัสดุที่ใช้สำหรับการสร้างและพัฒนาอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพให้กับผู้เล่นในการสำรวจพื้นที่และการทำความสะอาดโลกใต้ทะเลได้ดีขึ้น (ภาพ 4) และเมื่อผู้เล่นพบ Loddle ที่เปื้อนคราบมลพิษในไบโอมต่าง ๆ ผู้เล่นต้องทำความสะอาด Loddle และเลี้ยงดู Loddle จนกว่าผู้เล่นจะเสร็จสิ้นการทำความสะอาดแหล่งที่อยู่อาศัยในไบโอมนั้น และเมื่อผู้เล่นปล่อย Loddle ที่เลี้ยงไว้คืนสู่แหล่งที่อยู่อาศัยได้แล้ว Loddle ที่เสี่ยงใกล้สูญพันธุ์ก็จะสามารถเจริญเติบโตและขยายพันธุ์ได้ (ภาพ 5)

ภาพ 4 เมื่อผู้เล่นเก็บขยะและนำขยะกลับไปรีไซเคิลที่บ้าน จะได้วัสดุที่จะนำไปใช้สร้างและพัฒนาเป็นอุปกรณ์ต่างๆ ของผู้เล่น

ภาพ 5 ไบโอมที่สะอาดและปราศจากมลภาวะจะทำให้ Loddle เจริญเติบโตและแพร่พันธุ์ได้

     นอกเหนือจากความสนุกและความเพลิดเพลินที่ได้จากการเล่นเกมนี้แล้ว ผู้เล่นได้ฝึกทักษะการคิดและการจัดสรรเวลา และได้เรียนรู้องค์ประกอบของไบโอมต่าง ๆ เมื่อผู้เล่นได้เชื่อมโยงสิ่งที่ได้เรียนรู้จากเกมกับสิ่งที่เกิดขึ้นในชีวิตจริงจะพบว่า ทะเลเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญเพราะทะเลเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ทั้งพืชและสัตว์ การที่สิ่งมีชีวิต เช่น Loddle จะอาศัยอยู่ในทะเลได้ ทะเลต้องมีสภาพแวดล้อมที่สะอาดปราศจากมลพิษจึงจะทำให้ Loddle สามารถเจริญเติบโตและขยายพันธุ์ได้ หากทะเลมีขยะ คราบน้ำมัน สารพิษ หรือไมโครพลาสติกจะทำให้ Loddle เสี่ยงที่จะเกิดการสูญพันธุ์ ดังนั้น ผู้เล่นจึงต้องดูแลรักษาทะเลโดยการทำความสะอาดคราบน้ำมันและสารพิษ การเก็บขยะและการแยกขยะเพื่อรีไซเคิล รวมถึงการดูแลและการปล่อย Loddle คืนสู่ทะเล ซึ่งเป็นเพียงส่วนหนึ่งของแนวทางการอนุรักษ์ทะเลที่สามารถทำได้ในชีวิตจริง

     เกม Loddlenaut จึงเป็นเกมที่สามารถใช้เป็นสื่อการเรียนรู้ที่ช่วยส่งเสริมทักษะและสมรรถนะ ช่วยให้เกิดการเรียนรู้เกี่ยวกับความสำคัญของทะเลและมลภาวะทางทะเล และช่วยสร้างความตระหนักเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทะเลได้ โดยหากครูใช้เกมนี้เพื่อเป็นสื่อการเรียนรู้ของนักเรียนแล้ว ควรมีการอภิปรายร่วมกันเกี่ยวกับสิ่งที่ได้เรียนรู้จากเกม เชื่อมโยงสิ่งที่อยู่ในเกมสู่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในสถานการณ์ปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหามลภาวะทางทะเล เช่น ทะเลในปัจจุบันกำลังประสบปัญหามลภาวะที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ทั้งทางตรงและทางอ้อม เช่น การปล่อยน้ำเสีย การทิ้งขยะ การรั่วไหลของน้ำมัน (กรมควบคุมมลพิษ, 2563) ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศ เช่น การปนเปื้อนของสารพิษและไมโครพลาสติกในน้ำทะเลจะส่งผลให้เกิดอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตและโซ่อาหาร การลดลงของแก๊สออกซิเจนในน้ำทะเลอาจทำให้สิ่งมีชีวิตในทะเลตายเนื่องจากขาดออกซิเจน แนวปะการังซึ่งเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตถูกทำลายซึ่งส่งผลต่อการลดลงของความหลากหลายทางชีวภาพ (สุวัจน์ ธัญรส, 2557) รวมถึงกระตุ้นให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทะเลด้วยแนวทางที่ได้เรียนรู้จากเกมและแนวทางอื่น ๆ ที่ช่วยป้องกันการเกิดปัญหามลภาวะทางทะเล เช่น การไม่ปล่อยน้ำเสียลงทะเล การไม่ทิ้งขยะในทะเล เพื่อทำให้ทะเลสามารถคงอยู่อย่างยั่งยืนต่อไป

     นอกจากเกม Loddlenaut แล้ว ยังมีเกมดิจิทัลอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับด้านสิ่งแวดล้อมที่น่าสนใจ เช่น เกม Ending-Extinction is Forever เป็นเกมที่เกี่ยวกับการเอาตัวรอดของสุนัขจิ้งจอกฝูงสุดท้ายในโลกที่เสื่อมโทรมด้วยการกระทำของมนุษย์ (ภาพ 6) เกม Terra Nil เป็นเกมที่เกี่ยวกับการวางแผนการฟื้นฟูระบบนิเวศและทรัพยากรทางธรรมชาติ (ภาพ 7) ซึ่งเกมเหล่านี้จะช่วยสร้างประสบการณ์ให้ผู้เล่นได้เรียนรู้เกี่ยวกับปัญหาสิ่งแวดล้อมและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างดี และอาจสร้างความตระหนักและรู้รักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมต่อไปได้

ภาพ 6 เกม Ending-Extinction is Forever ภาพจาก: https://handy-games.com/en/about-us/press-kit/

ภาพ 7 เกม Terra Nil ภาพจาก: https://freelives.net/terra-nil/

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของนิตยสาร สสวท. ปีที่ 52 ฉบับที่ 246 มกราคม – กุมภาพันธ์ 2567

ผู้อ่านสามารถติดตามบทความที่น่าสนใจเพิ่มเติมได้ที่ https://emagazine.ipst.ac.th/246/50/

บรรณานุกรม

An, Y-J. & Haynes, L & D’Alba, A. & Chumney, F. (2016). Using Educational Computer Games in the Classroom: science teachers’ experiences, attitudes, perceptions, concerns, and support needs. Contemporary Issues in Technology & Teacher Education, 16(4): 415-433.

Escobar, R. (2021). Loddlenaut - An aquatic creature-raising survival game. Retrieved November 29, 2023, from https://www.kickstarter.com/projects/moonlagoon/loddlenaut-an-aquatic-creature-raising-survival-game/description.

Rodrigues, M. & Simeão Carvalho, P. (2013). Teaching Physics with Angry Birds: exploring the kinematics and dynamics of the game. Physics Education, 48(4): 431.

Rodrigues, M. & Simeão Carvalho, P. (2013). Teaching Physics with Angry Birds: exploring the kinematics and dynamics of the game. Retrieved November 29, 2023, from https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0031-9120/48/4/431.

Umrani, S. & Rajper, S. & Talpur, S.H. & Shah, I.A. & Shujrah, A. (2020). Games Based Learning: a case of learning physics using angry birds. Indian Journal of Science and Technology 13(36): 3778-3784.

กรมควบคุมมลพิษ. (2563). มลพิษทางทะเลและแนวทางแก้ไขในประเทศไทย. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2566. จาก https://www.pcd.go.th/waters/เอกสาร-มลพิษทางทะเล.

กฤดาภัทร สีหารี. (2561). มุมมองวิศวกรรมซอฟต์แวร์ต่อการเรียนรู้ด้วยเกมดิจิทัลสำหรับการศึกษาประเทศไทย 4.0. วารสารวิชาการพระจอมเกล้าพระนครเหนือ, 28(2): 477-488.

พรพิมล รอดเคราะห์. (2564). ผลของเกมดิจิทัลการศึกษาเพื่อส่งเสริมความรู้ด้านความฉลาดทางดิจิทัลสำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษา. วารสารศิลปกรศึกษาศาสตร์วิจัย, 13(1): 440-457.

ภัทรภณ อ่องจริต นิภาพร มั่นตะเถ ทัศวรรณ พุฒนิล และพงศ์ประพันธ์ พงษ์โสภณ. (2565). Plant zoo เกมสร้างสวนสัตว์สุดเกินคาดกับธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ที่ซ่อนอยู่. นิตยสาร สสวท., 50(239): 9-13.

สุวัจน์ ธัญรส. (2557). มลพิษทางทะเลและชายฝั่ง. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2566, จาก https://fishtech.rmutsv.ac.th/fishtech/sites/default/files/files/2557/SAR56/FISHTECH%204.0.3-02%286%29.pdf.